SPV blogspot Mirella: Help mijn kind experimenteert met een middel afl.8

Mijn naam is Mirella Carfora. Ik ben werkzaam als SPV bij GGZ-NHN voor de teams persoonlijkheids- en eetstoornissen. Daarnaast ben ik ook consulterend naar cliënten en medewerkers van de teams ADHD en het jong volwassenen team (JOVO). De klachten van deze groep cliënten zijn multi complex en een vaak voorkomende coping is middelengebruik of een gedragsverslaving.

Bram, 18 jaar, komt samen met zijn moeder voor een gesprek over zijn cannabisgebruik. Een week eerder had hij al een gesprek bij een collega vanwege stemmingsklachten. Hij komt moeilijk in beweging, op school gaat het niet goed en zijn sociale leven verandert. Zijn moeder vertelt dat hij een sociale jongen is, maar dat de problemen toenamen toen hij meer ging blowen. Bram zelf praat weinig, zit voorovergebogen en staart naar de grond.

Met toestemming van Bram bespreek ik de mogelijke invloed van cannabis op stemming. Hij blijft stil en teruggetrokken. Zijn moeder vertelt dat hij in het weekend met vrienden achter in de tuin in het tuinhuisje hangt en het daar gezellig heeft. Ze merkt op; “Ze kunnen beter onder toezicht wat drinken dan in kroegen rondhangen.”
Aan het einde van het gesprek vraag ik Bram of hij een week later alleen wil terugkomen. Hoewel hij weinig uit het gesprek lijkt mee te nemen, is dit een eerste stap in contact leggen.
Een week later is Bram terug. Hij vertelt dat hij een week niet heeft geblowd en staat open voor verdere gesprekken. Alcoholgebruik blijkt echter moeilijker te beïnvloeden; hij en zijn vrienden drinken regelmatig grote hoeveelheden wodka. In de vervolgafspraken betrekt Bram zijn moeder op mijn verzoek, wat helpt om zijn gedrag te bespreken en te sturen.

De basis voor het gesprek blijft motiverende gespreksvoering. Bij jongeren vraagt dat wat aanpassing:
Het is een periode van grote veranderingen op biologisch-, psychologisch gebied en in sociale rollen. Weerstand is het interpersoonlijk proces dat hoort bij een normale ontwikkeling en komt tot uitdrukking in de communicatie bij wrijvingtaal, behoudtaal en er is een gebrek aan conversatie, de jongere is stil of kortaf. Anders dan bij volwassenen hoor je geen toename van motiverende uitspraken maar wel een afname van behoudtaal.
Je eerste zin zet de sfeer neer. Laat de kern van je boodschap steunend (gidsend) zijn. Benadruk het recht op een eigen keuze en kom niet te snel dichtbij. Teveel oogcontact kan bij jongeren een ongemakkelijk gevoel geven. Praat minder in de jij-vorm; Zinnen als ‘jij bent of door jou’ kan beschuldigend of denigrerend overkomen en geeft een gevoel van boosheid. Formuleer bv: “Andere leerlingen vragen zich vaak af wat ze hier doen..”

Vermijd het woord: ‘probleem’. Het kan als etiket overkomen. Benoem het gedrag en stel een agenda op met toestemming. Maak deze visueel.

Het is een hardnekkige misvatting dat drinken thuis onder toezicht zorgt voor verantwoord alcoholgebruik. Wetenschappelijk onderzoek toont juist het tegenovergestelde aan; jongeren die thuis drinken, drinken op termijn vaak meer en sneller problematisch.

Ook hoor ik vaak dat ouders denken dat de toename van drinken komt doordat de leeftijdsgrens omhoog is gegaan en dat hun kinderen niet meer kunnen “leren drinken”. Dit is niet juist. In verschillende Europese landen waar de minimumleeftijd is verhoogd van 16 naar 18 jaar, wordt juist een daling in alcoholconsumptie waargenomen.

Een tijdje geleden werd ik door een jeugdteam gevraagd om iets te vertellen over middelengebruik en preventie bij jongeren. De SPV-en waren niet alleen hulpverleners, sommige waren ook zelf ouder van een kind. Het onderwerp wordt dan persoonlijk, omdat je als ouder vaak dezelfde spagaat voelt als de ouders van jouw cliënten. Voorlichting aan ouders wordt vaak als ingewikkelder ervaren. Een collega merkt op; de jongere bereiken was minder moeilijk dan zijn ouders”.

Waarom ouders soms drinken voor jongeren toestaan
• Ze zien voordelen in het veilig leren omgaan met alcohol.
• Ze zien alcoholgebruik als sociaal geaccepteerd en moeilijk te voorkomen.
• Ze willen ruzies vermijden en de relatie beschermen.
• Soms ontbreekt kennis over risico’s; ouders zijn vaak zelf jong begonnen.

Onderzoek laat zien dat ouders grote invloed hebben op het begin, de hoeveelheid, het gebruik en de gevolgen van alcohol bij jongeren. Het Jellinek-instituut adviseert; “Geen ‘verantwoord leren drinken’ thuis. Dit verlaagt de drempel om ook buitenshuis te drinken”.

Feiten over alcohol en jongeren
• Thuis drinken onder toezicht werkt niet: Onderzoek toont dat jongeren die thuis drinken vaak meer en sneller problematisch drinken.
• Alcohol is extra schadelijk voor jongeren: Jongeren wegen minder, hebben een kleinere lever en minder lichaamsvocht, waardoor alcohol sneller effect heeft.Hun hersenen zijn nog in ontwikkeling, vooral de hippocampus, die belangrijk is voor leren en geheugen.
• Binge-drinken (grote hoeveelheden in een korte tijd) brengt andere risicovolle gedragingen, zoals rijden met een dronken bestuurder, seksueel actief zijn, roken, slachtoffer zijn van huiselijk geweld, zelfmoordpogingen en drugsgebruik met zich mee.
• Strikte ouderlijke regels over drinken kunnen het effect van alcoholbeschikbaarheid op alcohol gerelateerde problemen bij adolescenten opheffen
• Langetermijnrisico’s: Jong beginnen met alcohol vergroot de kans op latere alcoholproblemen en kan de hersenontwikkeling beïnvloeden, vooral op het gebied van planning, controle en emoties.

Praktische tips voor gesprekken met ouders
• Bereid je goed voor en wees respectvol.
• Richt je op het welzijn van het kind en bouw vertrouwen op.
• Gebruik motiverende gespreksvoering: stel open vragen, blijf bij de feiten, vraag toestemming om informatie te geven, luister actief.

Advies voor ouders
• Bied alcohol niet thuis aan; handhaaf de grens van 18 jaar.
• Wees het goede voorbeeld: drink weinig of geen alcohol in het bijzijn van kinderen.
• Blijf in gesprek over alcoholgebruik, emoties en sociale situaties.

Conclusie: Bij Bram namen de stemmingsklachten af toen hij zijn alcoholgebruik onder controle kreeg. Hij merkte dat het in contact met zijn vrienden moeilijk was en het veroorzaakte soms een terugval. Blijvende begeleiding en betrokkenheid van ouders was essentieel.

Wil je je verder verdiepen of als SPV aan de slag met preventie, hieronder nog wat tips:

• Helder opvoeden: een website voor ouders met informatie en tips, een sociale media campagne via Facebook  en Instagram  en een toolbox voor professionals  voor het geven van ouderbijeenkomsten.
• Helder op School is hét preventieprogramma voor scholen rondom middelengebruik. Naast voorlichting aan leerlingen is er aandacht voor een goed schoolbeleid, signaleren en het betrekken van ouders.
• NIX18 website – informatie, ervaringen van andere ouders en andere materialen van de NIX18 campagne (niet roken en niet drinken tot 18 jaar)
o Blad van NIX18  – Uitgave van NIX18 in samenwerking met het tijdschrift Quest.
o Ik denk dat jij.. – Ouder/Kind Gespreksspel van NIX18
o Materialen voor ouders – Op deze pagina vindt je goede redenen voor NIX18, handige tips en tools en meer informatie om aan ouders mee te geven.
• Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) is een preventieaanpak die door gemeenten ingezet kan worden voor het creëren van een gezonde, veilige en kansrijke omgeving. Ouders worden als stakeholder betrokken bij de beleidscyclus.
• In de Richtlijnen verslavingspreventie binnen het onderwijs wordt per leeftijdsfase beschreven wat de invloed van opvoeders en leeftijdgenoten is en welke preventieve interventies hierbij passen.
• Podcast – Na de Limonade.  In Na de Limonade praat journalist en podcastmaker Maarten Dallinga met groepjes ouders van puberkinderen over alcohol en andere drugs. Hoe gaan zij in de opvoeding met deze thema’s om?
Ook deelt Ninette van Hasselt (hoofd programma alcohol- en drugspreventie) in iedere aflevering inzichten en tips.
• Frisse Start  – e-magazine over middelen en opvoeding.
• Boek – Pubers en uitgaan: het eerste boek over ‘uitgaansopvoeding’ van Ninette van Hasselt
• Alcoholinfo – Tips voor een goed gesprek over alcohol met je kind 

• Infosheet – Wat kunnen ouders doen in de middelenopvoeding van hun kind? Deze infosheet is voor professionals die werken met ouders/opvoeders en daarbij een rol hebben in het voorkomen en signaleren van middelengebruik. De infosheet bevat een onderbouwing bij de zeven opvoedtips uit de toolbox Helder Opvoeden. 
• Position paper – Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreventie: beschrijft de rol van ouders bij middelenpreventie en brengt het huidige aanbod op middelenpreventie en opvoedingsondersteuning in kaart. Bij de positon paper hoort ook een infographic.
• Cijfers uit het Peilstationsonderzoek scholieren 2023 onder ouders. Ouders hebben een grote invloed op het gebruik van middelen, gamegedrag en smartphonegebruik van hun kind. Maar hoe voeden ouders hun kinderen hierover op en welke regels stellen zij?
• Factsheet – Ouders van mbo-studenten over opvoeding en middelengebruik. In deze factsheet bespreken we hoeveel ouders van mbo-studenten met hun kind praten over roken, vapen, alcohol drinken of drugsgebruik. Daarnaast beschrijven we of ouders denken dat ze invloed hebben op het gebruik van hun kind en welke afspraken en regels ze hierover maken.
• Factsheet – KOPP/KOV – een wetenschappelijke onderbouwing van de cijfers. Deze factsheet biedt cijfers over kinderen van ouders met psychische en/of verslavingsproblemen (KOPP / KOV) en geeft handvatten voor preventie.
• Factsheet – IJslandse aanpak van middelengebruik onder jongeren. Deze factsheet geeft inzicht in de werkwijze van het IJslandse preventiemodel en de kansen die dit model biedt voor de Nederlandse situatie.
• Infosheet – Alcohol – een aantal feiten op een rij. Achtergrondinformatie over de schadelijkheid van alcohol voor professionals die voorlichting geven aan ouders.
• Factsheet – Zien drinken doet drinken? Een overzicht van de literatuur naar de effecten van alcoholgebruik in de sociale omgeving op kennis, opvattingen en gebruik van alcohol door jongeren.
• Alcohol en opvoeding – Expertisecentrum Alcohol

Bronvermelding

Addictive behaviors, B Pereda et al, 2025
Journal of studies on alcohol and drugs, Ö Kaynak et al, 2014
Journal of studies on alcohol and drugs, R van den Eijnden et al, 2011
The Journal of school health, H Fay et al, 2020
Tapert S. Alcoholism (2005)
Tapert S. Alcoholism (2004)
STAP
Journal of studies on alcohol and drugs, M Pinquart et al, 2023
Informatie over alcohol voor ouders | Jellinek
Praten met je kind over alcohol | VNN
Naar-King S., Suarez M., (2012). Toepassingen van Motiverende Gespreksvoering 3 – Motiverende gespreksvoering met jongeren en jongvolwassenen. Uitgeverij Ekklesia
Prospectieve studie: relatie tussen startleeftijd, drinkpatronen en alcoholschade – Trimbos-instituut
Pediatrics, JW Miller et al, 2007