SPV blogspot Susan: Vlucht, Trauma en Veerkracht: De Rol van de SPV
Ik ben Susan van Lith. Sinds 2023 werkzaam bij het Vluchtelingenteam Flevoland van GGZ Centraal, waar wij op de asielzoekerscentra specialistische behandeling aanbieden. Ik wil jullie graag aan de hand van casussen en actuele onderwerpen meenemen in het werk op het AZC.
Vluchtelingen
Herken je dat? Dat je je weleens hebt afgevraagd wat jij zou doen als je leven niet meer veilig is in het land waar je woont. Vaak is het geen keuze om je land, familie, cultuur en in zekere zin ook je identiteit achter te laten en te vluchten naar een plek waar het veilig is.
Met alles wat er in de wereld gebeurt, stel ik mezelf deze vraag zo af en toe wel. Of ik heb het er met collega’s of mijn gezin over; wat zouden zij doen in zo’n situatie?
Niet elke vluchtreden is oorlog. Ook zie ik patiënten die zijn gevlucht vanwege seksueel geweld of vanwege de angst voor vrouwelijke genitale verminking en niet kunnen terugkeren vanwege vervolging. Maar ook het uiten van een seksuele voorkeur of genderidentiteit kan voor mensen, zelfs vanuit zogenaamd ‘veilige’ landen, een reden zijn om te vluchten. Iedere patiënt heeft zijn of haar eigen vluchtverhaal.
De patiënten die ik zie, hebben vaak complexe trauma’s doorgemaakt. Deze zijn ontstaan door herhaaldelijke of cumulatieve gebeurtenissen vóór de vlucht, tijdens de vlucht of zelfs tijdens hun verblijf hier in Nederland.
Onderzocht is dat 13-35% van de vluchtelingen PTSS ontwikkelt, ondanks dat er wel gesproken kan worden van een belast verleden na het doormaken van een trauma (Karaszewska & Carlier, 2026)
Klachten:
Bij vluchtelingen is er sprake van hogere psychische kwetsbaarheid ten opzichte van andere mensen (Pharos, 2022). Naast aanleg en migratiefactoren geeft de cultuur kleur aan de psychiatrische problematiek van de vluchteling (Ozgen, et al., 2022). De manier van het beleven, presenteren en interpreteren van de psychische klachten is vaak anders dan bij patiënten zonder migratieachtergrond.
Bij asielzoekers en vluchtelingen kunnen verschillende interne en externe factoren van invloed zijn op de manier waarop iemand omgaat met stress en op de verdedigingslijn. Hierbij kan onder andere gedacht worden aan:
• Grote diversiteit in culturele en sociale achtergrond, genderidentiteit en religie, waarbij de betekenis hiervan per persoon verschilt.
• Beperkte scholing en taalbarrières, zoals het uitsluitend spreken van de moedertaal, laaggeletterdheid of analfabetisme.
• Ervaringen als getuige of slachtoffer van oorlogsgeweld, seksueel geweld, marteling of andere traumatische gebeurtenissen.
• Verlies en rouw, bijvoorbeeld door het overlijden of achterlaten van belangrijke personen.
• Scheiding van familie of gezin en het ontbreken van sociale steun, bijvoorbeeld bij alleenstaande ouders of alleenstaande minderjarigen.
• Een verhoogd kwetsbaarheid op middelengebruik (Trimbos, 2018).
• Een verhoogd risico op verveling, sociaal isolement en gevoelens van ontheemding.
• Druk vanuit familie of de sociale omgeving, bijvoorbeeld rondom verwachtingen, verantwoordelijkheid of de asielprocedure.
• Taboe, schaamte of terughoudendheid rondom psychische klachten en het zoeken van hulp binnen de geestelijke gezondheidszorg.
• Financiële afhankelijkheid en beperkte mogelijkheden om zelfstandig keuzes te maken.
• Een cumulatie van problemen op verschillende levensgebieden, zoals psychisch, somatisch, sociaal, juridisch, financieel en huisvesting. Deze opeenstapeling van stressoren kan bijdragen aan het ontstaan of verergeren van crisissituaties.
• Een verhoogd risico op chronische aandoeningen, onder andere in samenhang met leefstijl en omstandigheden na migratie.
• Stigmatisering rondom het zijn van asielzoeker of vluchteling en rondom psychische klachten (Van der Padt et al., 2017, p. 79).
• Acculturatie: het proces waarin iemand zich aanpast aan en omgaat met nieuwe culturele en sociale normen en gewoonten, terwijl de eigen culturele achtergrond onderdeel kan blijven van de identiteit.
Belang van vroegsignalering:
In het kader van de vroegsignalering van psychische klachten bij asielzoekers en statushouders kunnen ketenpartners gebruikmaken van de Protect-vragen, die beschikbaar zijn via Pharos. De Protect-vragen vormen een laagdrempelig en niet-diagnostisch instrument dat kan helpen om psychische klachten en signalen van mogelijke psychosociale problemen tijdig te herkennen en hierover het gesprek aan te gaan. De vragen kunnen daarmee ondersteunen bij het bespreekbaar maken van klachten en het bepalen of verdere ondersteuning of verwijzing nodig is.
Link
Rol van de SPV
De SPV kijkt steeds opnieuw naar de situatie waarin de patiënt zich bevindt en houdt daarbij rekening met de specifieke problematiek en cultureel sensitieve aspecten. Er wordt gekeken welke belemmerende factoren van invloed zijn op de psychische gezondheid en het herstel en hoe deze kunnen worden verminderd of verzacht. Daarnaast wordt gekeken naar de aanwezige beschermende factoren en de vaak aanwezige veerkracht van de patiënt, en hoe hierop kan worden voortgebouwd. Een van de methodes die wordt gebruikt om de kracht van de patiënt in beeld te krijgen is de Yucel-methode. Daarnaast is een goede samenwerking met verschillende ketenpartners van belang, zoals het COA, de GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA), VluchtelingenWerk, de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD), de gemeente en NIDOS, de voogdij-organisatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’s).
Bron:
Karaszewska, D. M., & Carlier, A. (2026). Trauma of PTSS bij vluchtelingen en
asielzoekers en sociaal functioneren na migratie. Tijdschrift voor Psychiatrie, 68(3), 146.
Van der Padt, I., Derks, J., Boon. S. (2017). Psychische kwetsbaarheid. Belicht vanuit sociaalpsychiatrisch perspectief. Boom.
naar alle SPV blogspot
