18. Hoe trauma interne stemmen vormt; de gezonde volwassene
Claudia van Beuzekom, sociaal psychiatrisch verpleegkundige bij Expertisecentrum voor Transdiagnostische Psychotherapie (Extrapsy), afdeling Transit van GGZ Centraal te Ermelo.
En sociaal psychiatrisch verpleegkundige binnen de crisisdienst van GGZ Centraal.
‘De gezonde volwassene is geen perfect deel, maar een deel van jezelf waarin je je gevoelens serieus neemt, je grenzen stelt en kunt reguleren en reflecteren’ Bij trauma zien we vaak dat de gezonde volwassene zich minder heeft kunnen ontwikkelen omdat overlevingsmodi noodzakelijk waren. Ook kan het snel overspoeld worden door emoties of interne kritiek.
Een belangrijk onderdeel van de therapie is dan ook aandacht voor de ‘ik-versterking’, ongeacht de mate van fragmentatie/dissociatie. Het is van belang dat er een basis komt waar vanuit de cliënt zich verder kan ontwikkelen.
Vanuit de schematherapie wordt de gezonde volwassene versterkt middels limited reparenting; waarbij de therapeut modelleert, waardoor de cliënt mee kan groeien. Andere technieken zijn imaginaire rescripten en de stoelentechniek, zoals eerder beschreven in mijn vorige blogs.
In de theorie van de mindfulness onderscheiden we het observerende zelf en het ervarende zelf.
Het ervarende zelf = de inhoud van ervaring (gevoelens, gedachten, sensaties, zelfverhalen).
Het observerende zelf = het bewuste perspectief dat deze inhoud kan opmerken zonder ermee samen te vallen.
In therapie wordt het observerende zelf versterkt om ruimte, regulatie en keuzevrijheid te vergroten — niet om gevoelens te vermijden, maar om er bewust en responsief mee om te gaan.
Oefeningen die zich richten op het opmerken zonder oordelen. Ook wel het ontkoppelen van de ervaringsinhoud.
En defusie-technieken; Ik heb de gedachten dat.. ipv ik ben..
De Dialectische gedrachtstherapie spreekt van de ‘Wijze geest’; het geïntegreerde perspectief dat emoties en rede samenbrengt. Dit functioneert vergelijkbaar met de gezonde volwassene. Hier gaat versterking via: emotieregulatie, distress-tolerance, mindfulness en interpersoonlijke effectiviteit.
In Internal Family Systems wordt gesproken over ‘Self’ (kalm, nieuwsgierig, compassievol) dat leiding geeft aan delen. Dit lijkt functioneel op de Gezonde Volwassene. Hier gaat versterking via; versterken van Self-kwaliteiten (kalmte, helderheid, moed, compassie) en handelen vanuit Self-leadership
MBT versterkt de capaciteit om eigen en andermans mentale toestanden te begrijpen. Wanneer mentaliseren onder stress behouden blijft, kan iemand: impulsen reguleren, perspectief nemen en betekenis geven zonder overspoeling. Dit draagt direct bij aan een stabiel Gezonde-Volwassene-perspectief.
In sensomotorische psychotherapie en stabilisatie-trajecten wordt eerst gewerkt aan innerlijke hulpbronnen: veilige-plek-oefeningen, lichaamsgerichte gronding en zelfregulatie. Dit versterkt het vermogen om bij emoties aanwezig te blijven — een voorwaarde voor de Gezonde Volwassene.
Concluderend
Hoewel de taal per methode verschilt, richten alle interventies zich op:
• Bewustzijn & perspectief (observerend, reflectief, mentaliseren)
• Emotieregulatie & begrenzing
• Compassie en zorg voor kwetsbare delen
• Integratie van delen / impulsen in waarden-gericht gedrag
• Nieuwe ervaringen in relatie (correctieve emotionele ervaring)
Bronnen:
Bateman, A., & Fonagy, P. (2016). Mentalization-based treatment for personality disorders: A practical guide. Oxford University Press.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.
Kabat-Zinn, J. (2013). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness (Revised ed.). Bantam Books.
Linehan, M. M. (2015). DBT skills training manual (2nd ed.). Guilford Press.
Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2006). Trauma and the body: A sensorimotor approach to psychotherapy. W. W. Norton & Company.
Schwartz, R. C. (2021). No bad parts: Healing trauma and restoring wholeness with the Internal Family Systems model. Sounds True.
Siegel, D. J. (2010). The mindful therapist: A clinician’s guide to mindsight and neural integration. W. W. Norton & Company.
van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
